SA TATLONG bahagi ng seryeng ito, sinubukan nating tingnan ang problema ng pagbaha sa Pampanga hindi lamang mula sa perspektibo ng isang bayan, isang ilog, o isang flood-control project, kundi bilang bahagi ng isang malawak at magkakaugnay na sistema ng tubig.
Una, kailangang maunawaan natin kung saan nanggagaling at saan dumadaloy ang tubig.
Ang Pampanga ay bahagi ng isang interconnected river basin. Ang tubig ay hindi lamang nagmumula sa ulan na bumabagsak sa ating mga bayan. Nagmumula rin ito sa mga watershed at kabundukan, dumadaloy sa mga ilog at tributaries, dumaraan sa mga floodplain at wetlands, at kalaunan ay patungo sa Manila Bay.
Ikalawa, kailangang itanong kung bakit patuloy ang pagbaha kahit bilyun-bilyong piso na ang ginugugol sa flood-control projects.
Hindi sapat na bilangin lamang kung ilang proyekto ang naipatayo o magkano ang nagastos. Ang mas mahalagang tanong ay: Gumagana ba ang mga ito bilang isang magkakaugnay na flood-management system?
Kung ang isang proyekto ay ginagawa nang hiwalay sa kabuuang river system, watershed, drainage network, land use, at relasyon ng upstream at downstream areas, maaaring hindi nito malutas ang problema sa mas malawak na konteksto.
Ikatlo, kailangan nating baguhin ang paraan ng pagtingin sa flood management.
Hindi dapat project-by-project lamang.
Ang kailangan ay isang COMPREHENSIVE AND INTEGRATED WHOLE-WATERSHED, WHOLE-REGION APPROACH —
isang pangmatagalang plano na tumitingin sa buong daluyan ng tubig, mula sa mga watershed at kabundukan ng Sierra Madre at Caraballo, pababa sa mga ilog at tributaries, floodplains at wetlands, hanggang sa downstream communities at sa daluyan patungong Manila Bay.
Dahil ang tubig ay walang political boundaries.
Kaya hindi rin dapat magkakahiwalay ang ating solusyon.
Ang tunay na flood management ay hindi lamang tungkol sa pagtatayo ng mas maraming proyekto.
Ito ay tungkol sa pagbuo ng isang magkakaugnay, siyentipiko, pangmatagalan at integrated na sistema na isinasaalang-alang ang buong watershed at buong rehiyon—mula upstream hanggang downstream.
Sa huli, hindi lamang dapat natin itanong:
“Magkano ang ginastos at ilang proyekto ang ginawa?”
Mas mahalagang itanong:
“Mayroon ba tayong isang integrated flood-management system na tunay na tumitingin sa buong daluyan ng tubig—mula Sierra Madre at Caraballo hanggang Manila Bay?”
Iyan ang hamon na dapat nating harapin kung nais nating magkaroon ng pangmatagalang solusyon sa paulit-ulit na pagbaha sa Pampanga.
Para sa isang Pampanga na mas ligtas, mas handa, at mas protektado laban sa baha.
