KINIKILALA ng Advocates for Genuine and Outstanding Services (AGOS) ang napakalaking potensyal ng Pax Silica Project sa New Clark City upang maging isa sa pinakamalaking sentro ng artificial intelligence (AI), semiconductor manufacturing, data centers, at iba pang high-technology industries sa Asya.
Kung maisasakatuparan nang maayos at makatarungan, ang proyektong ito ay maaaring magbukas ng libu-libong trabaho, makahikayat ng malalaking pamumuhunan, mapalakas ang ekonomiya ng Central Luzon, at makapag-ambag sa pambansang kaunlaran.
Bilang isang samahang nagtataguyod ng mabuting pamamahala, transparency, at kapakanan ng mamamayan, nililinaw ng AGOS na hindi ito laban sa pamumuhunan, sa makabagong teknolohiya, o sa industriyalisasyon. Kailangan ng Pilipinas ang mga proyektong magdadala ng de-kalidad na trabaho.
Gayunpaman, naninindigan ang AGOS na ang bawat proyektong may napakalawak na epekto sa ating ekonomiya, kalikasan, likas-yaman, at pamayanan ay nararapat na dumaan sa pinakamataas na antas ng transparency, siyentipikong pagsusuri, at makabuluhang partisipasyon ng publiko.
MGA PAGLILINAW SA PANANAW AT PRONOUNCEMENT NG BCDA:
4-POINT ANALYSIS NG AGOS
Ayon sa Bases Conversion and Development Authority, ang Pax Silica ay inaasahang makalilikha ng humigit-kumulang 130,000 hanggang 190,000 na direktang trabaho at 500,000 hanggang 800,000 na indirect/induced jobs.
Malugod naming tinatanggap ang pananaw na ito.
Subalit, ang mga paliwanag ng BCDA sa apat na kritikal na usapin ay nag-iiwan pa rin ng malalim na pangamba sa mamamayan at nangangailangan ng konkretong patunay:
- Sa Usapin ng TUBIG: Seasonal Volatility vs. Continuous Demand
Pahayag ng BCDA: Aasa ang proyekto sa surface water harvesting, rain impoundment, at sariling mga reservoir sa halip na kumuha ng tubig mula sa underground aquifers o local water networks.
TUGON ng AGOS:
Ang mga semiconductor fabrication plants at AI data centers ay nangangailangan ng milyun-milyong galon ng tubig araw-araw nang walang patid. Sa gitna ng wet at dry seasons sa Central Luzon (at ang banta ng El Niño), kaya ba talagang i-maintain ng rainwater reservoirs ang napakalaking volume na ito nang hindi natutuyo?
ANG PANGAMBA: Kapag naubos ang naipong tubig-ulan, magkakaroon ng fallback risk kung saan mapipilitang kumuha ng tubig sa mga ilog, aquifers, at irrigation systems. Ito ay direktang magdudulot ng “agaw-tubig” laban sa mga lokal na magsasaka at karatig-komunidad. Bukod dito, ang pagharang sa tubig-ulan sa sakop na higit 1,000-hektaryang footprint ay pwedeng magpabago sa natural na agos ng tubig patungo sa mga downstream farms.
- Sa Usapin ng KURYENTE: Kompetisyon sa Energy Grid at Banta ng Taas-Singil
Pahayag ng BCDA: Ang New Clark City ay idinisenyo para sa mga makabagong pasilidad at infrastructure hubs.
Tugon ng AGOS:
Ang mga data center at semiconductor hubs ay tinaguriang power guzzlers na nangangailangan ng continuous 24/7 power supply. Ang Luzon power grid ay madalas nang nakakaranas ng Yellow at Red Alerts lalo na kapag tag-init.
ANG PANGAMBA:
Ang pagpasok ng higit 1,000-hektaryang high-tech facility ay kakain ng napakalaking megawatt capacity na pwedeng magdulot ng rotational brownout sa mga karatig-bayan. Bukod dito, kapag kinailangang magpatakbo ng mas mamahaling peak-following power plants para matugunan ang demand, ang epekto ng taas-singil sa kuryente ay siguradong ipapasa sa mga ordinaryong consumers at maliliit na negosyo.
- Sa Usapin ng SAKAHAN at AGRIKULTURA: Minimal Displacement vs. Food Security
Pahayag ng BCDA: Ang site ay binubuo ng government-owned public land at sinasabing minimal o kakaunti lamang na magsasaka ang maapektuhan.
Tugon ng AGOS:
Para sa mga tenant-farmers at lokal na mamamayan, ang sakahan ay hindi lang simpleng “pampublikong lupa”—ito ang kanilang pangunahing pinagkukunan ng pagkain at kabuhayan.
ANG PANGAMBA:
Ang permanenteng land conversion ng higit 1,000 hektarya ay direktang nagpababawas sa ating arable agricultural lands. Ang Financial Assistance na ibinibigay ng gobyerno ay panandalian lamang kumpara sa pangmatagalang kita mula sa pagsasaka. Kasabay nito, ang kasunod na indirect displacement o encroachment (pagtatayo ng kalsada, commercial zones, at subdivisions sa paligid) ay unti-unting lalalamunin ang mga natitirang sakahan sa rehiyon.
- Sa Usapin ng ANCESTRAL DOMAIN: Legal Ownership vs. Indigenous Rights
Pahayag ng BCDA: Walang pormal na Certificate of Ancestral Domain Title (CADT) ang lugar kaya ito ay itinuturing na pagmamay-ari ng estado.
Tugon ng AGOS:
Sa ilalim ng Indigenous Peoples’ Rights Act (IPRA), ang karapatan ng ating mga kapatid na Ayta ay batay sa kanilang makasaysayang pamamalagi at kultura—hindi lamang sa pagkakaroon ng papel na CADT.
ANG PANGAMBA:
Ang pagtrato sa lugar bilang pampublikong lupa lamang ay nagiging dahilan upang maiwasan o mabawasan ang obligasyong kumuha ng Free, Prior, and Informed Consent (FPIC) mula sa ating mga kapatid na katutubo. Ang kasaysayan ng displacement sa ating mga kapatid na Ayta—mula sa pagputok ng Pinatubo hanggang sa paglawak ng Clark—at ang kasalukuyang pagbakod sa kanilang sakahan, pasture lands, at natural na pinagkukunan ng pagkain ay isang malinaw na banta sa kanilang karapatan at pamumuhay.
TRANSPARENCY ANG SUSI SA TIWALA: PANAWAGAN SA BCDA AT PAMAHALAAN
Sa isang demokratikong lipunan, ang pagtatanong ay hindi pagsalungat.
Ang paghiling ng ebidensiya ay hindi pagtutol sa kaunlaran—ito ay karapatan ng mamamayan.
Hindi sapat ang mga pangako; mas mahalagang makita ng publiko ang mga siyentipikong pag-aaral na sumusuporta sa mga pahayag na ito.
Dahil dito, magalang na nananawagan ang AGOS sa BCDA at kaugnay na mga ahensiya ng pamahalaan na ISAPUBLIKO ALINSUNOD SA BATAS ang mga sumusunod na pormal at teknikal na dokumento:
- Environmental Impact Assessment (EIA)
- Comprehensive Water Resource Assessment
- Energy Supply and Demand Impact Study
- Economic Feasibility at Job Realization Study
- Social Impact Assessment (SIA)
- Climate at Disaster Risk Assessment
PANAWAGAN PARA SA MALAWAKANG PUBLIC CONSULTATION
Hinihiling ng AGOS sa BCDA na magsagawa ng malawak, bukas, at makabuluhang Public Consultations at Town Hall Meetings sa Pampanga at Tarlac bago ipatupad ang proyekto.
Ang konsultasyon ay dapat maging bukas para sa aktibong partisipasyon ng:
-Mga residente at lokal na pamahalaan
-Mga pamayanang katutubo (Indigenous Peoples / Ayta)
-Mga magsasaka at samahang agrikultural
-Mga kinatawan ng akademya, business sector, at investors
-Mga Environmental at Civil Society Organizations
-Mga kinatawan ng mamahayag para sa malawakang paglalahad ng impormasyon
Ang isang proyektong may ganitong kalaking epekto ay nararapat lamang na pag-usapan hindi lamang sa mga boardroom ng mga ahensya o corporation ng gobyerno, kundi sa harap mismo ng mga mamamayang direktang maaapektuhan nito.
ANG PANININDIGAN NG AGOS
Ang AGOS ay naniniwalang ang tunay na pag-unlad ay hindi nasusukat lamang sa laki ng pamumuhunan o dami ng ipinapangakong trabaho.
Ang tunay na pag-unlad ay yaong:
-May sapat at tiyak na tubig at mababang bayad sa kuryente para sa lahat;
-Nangangalaga sa kalikasan at ecological balance;
-Gumagalang sa karapatan at ancestral domain ng mga katutubo at mga kapatid na Ayta;
-Hindi nagsasakripisyo sa agrikultura at pambansang seguridad sa pagkain;
-Lumilikha ng de-kalidad na trabaho para sa mamamayang Pilipino; at
-Isinasakatuparan nang may ganap na transparency, pananagutan, at partisipasyon ng publiko.
ANG TRANSPARENCY ay hindi hadlang sa pamumuhunan—ito ang pundasyon ng matatag at pangmatagalang negosyo.
ANG BUKAS NA KONSULTASYON ay hindi nagpapabagal sa pag-unlad—ito ang nagbibigay ng panlipunang tiwala at katatagan sa bawat malaking proyekto.
HINDI LABAN ANG AGOS SA KAUNLARAN.
HINDI LABAN ANG AGOS SA PAMUMUHUNAN.
HINDI TUTOL ANG AGOS SA MAKABAGONG TEKNOLOHIYA.
Ang aming paninindigan ay simple ngunit matatag:
Ang bawat malaking proyekto ay dapat magsimula sa katotohanan, isakatuparan nang may pananagutan, at magbunga ng kaunlarang makatarungan, makakalikasan, at pakikinabangan ng lahat ng Pilipino.
“Ang teknolohiya ay dapat magsilbi sa mamamayan. Kailanman ay hindi dapat isakripisyo ang mamamayan alang-alang sa teknolohiya.”
